Sạt lở đất là gì?
Sạt lở đất được định nghĩa là sự chuyển động của một khối đất, đá hoặc mảnh vụn xuống một sườn dốc. Chuyển động này do trọng lượng bản thân của vật liệu gây ra, dưới tác dụng của trọng lực và có thể ở dạng rơi, đổ, trượt, lan rộng hoặc chảy (dòng bùn hoặc dòng chất thải).
>> Xem thêm: Giải pháp gia cố nền móng chống sạt lở đất
Các loại chuyển động trượt lở đất
Mặc dù trượt lở đất thường có những tác động tiêu cực giống nhau đến môi trường xung quanh nhưng có nhiều loại đa dạng với kích thước, hình dạng, tốc độ di chuyển và đặc điểm khác nhau. Bốn loại trượt lở đất chính là:
+ Rơi
+ Lật Đổ
+ Sạt lở (bao gồm trượt lở quay và trượt lở tịnh tiến)
+ Chảy
Mỗi loại lở đất đều có nguyên nhân riêng, hãy đọc tiếp để hiểu rõ hơn về từng loại và lý do chúng xảy ra.
1. Rơi
Với những nơi có độ dốc thẳng đứng hoặc dốc như vách đá, lở đất thường sẽ có dạng đổ – đây là hiện tượng vật chất sụp đổ từ sườn dốc, rơi xuống phía dưới và tụ về phía chân núi. Kết quả là, chúng ta có thể nhận biết sự xuất hiện của một cú ngã và phân biệt nó với các loại trượt lở khác bằng sự tích tụ của đất, đá và các mảnh vụn ở đáy sườn dốc.
2. Lật đổ
Đúng như tên gọi, lật đổ là một loại lở đất trong đó đá, đất hoặc mảnh vụn quay về phía trước khỏi độ dốc và đổ xuống theo đúng nghĩa đen. Trong trường hợp bình thường, sẽ có một trục ở hoặc gần đáy của độ dốc nơi xảy ra chuyển động quay.
3. Sạt lở
Trong trường hợp xảy ra trượt lở đất, sự phá hủy mái dốc diễn ra ở độ sâu dưới bề mặt. Vật liệu phía trên điểm này sau đó trượt xuống dọc theo một bề mặt trượt (hoặc vỡ). Kiểu trượt này có thể là trượt quay hoặc trượt tịnh tiến.
4. Trượt xoay
Chúng ta có thể phát hiện ra trượt quay trong trường hợp mặt trượt bị cong (thường giống như bề mặt của một cái thìa). Do sự xuất hiện này, các vụ lở đất luân phiên đôi khi được gọi là ‘vụ trượt’.
5. Trượt tịnh tiến
Khi trượt lở đất xảy ra dọc theo bề mặt của đứt gãy, mặt phẳng khớp hoặc nền đáy, nó được gọi là trượt lở tịnh tiến hoặc ‘phẳng’. Thường gây ra thiệt hại lớn, trượt lở đất tịnh tiến có thể dẫn đến sự di chuyển nhanh chóng của vật chất xuống sườn dốc. Tốc độ trượt cuối cùng phụ thuộc vào mức độ sâu lớp đứt gãy bên dưới.
6. Chảy
Nếu có nước – hoặc một dạng chất lỏng khác – thì hiện tượng chảy có thể xảy ra. Đây là sự chuyển động của chất lỏng cùng với bất kỳ vật liệu nào khác đang được vận chuyển trong đó. Dòng chảy có thể bao gồm bùn, mảnh vụn hoặc thậm chí là đá (được gọi là đá lở).
Nguyên nhân gây ra lở đất?
Sạt lở đất được gây ra bởi sự xáo trộn của các lớp đất bên dưới bề mặt. Có bốn yếu tố phổ biến có thể gây ra lở đất: trọng lượng, góc, hình học và cường độ của ngoại lực. Tất cả những yếu tố này có thể gây áp lực lên cường độ bên trong của đất, dẫn đến mất ổn định và xảy ra trượt lở đất.
Chúng ta hãy nhìn sâu hơn vào nguyên nhân khác nhau của lở đất:
1. Nước
Nước đóng vai trò không thể thiếu trong nhiều nguyên nhân gây ra trượt lở đất và thực tế là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra cơ chế kích hoạt trượt lở đất. Đất vốn đã mất ổn định có thể có nguy cơ bị trượt khi nước làm tăng áp suất thủy tĩnh đồng thời làm đất yếu đi. Sự gia tăng lượng nước có thể bắt nguồn từ một số nguyên nhân tự nhiên và các hoạt động khác liên quan đến con người bao gồm: lượng mưa, tuyết tan, xói mòn dòng suối, vỡ đường ống nước, lũ lụt.
2. Cường độ đất và góc dốc
Các loại đất khác nhau có thể hỗ trợ các góc dốc khác nhau. Góc mặt dốc ổn định lớn nhất phụ thuộc vào nội bền của đất và các lực tác dụng lên nó. Một số mái dốc đã ổn định trong nhiều năm có thể đột ngột bị hư hỏng do cơ chế kích hoạt như thay đổi cường độ đất hoặc tải trọng phụ.
3. Hoạt động bên ngoài
Sạt lở đất có thể được gây ra bởi một số yếu tố bên ngoài, ngoài sự ổn định của nước và đất. Những rung động của trái đất như động đất, núi lửa phun trào và hoạt động của con người (khai thác mỏ hoặc giao thông) là những nguyên nhân rõ ràng. Độ bền của sườn dốc cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sự loại bỏ thảm thực vật, thời tiết – nơi độ bền của vật liệu bị giảm do chu kỳ tan băng và thay đổi khoáng vật – và sự sắp xếp của các lớp đá.
Ảnh hưởng của sạt lở đất
Sạt lở đất không phải là hiếm. Chúng xảy ra ở tất cả các khu vực trên toàn cầu, với mức độ nghiêm trọng khác nhau. Nhiều vụ trượt dốc nhỏ với hậu quả không lớn, thậm chí người dân địa phương có thể không biết về vụ lở đất. Sạt lở đây gây ra ảnh hưởng từ nhỏ đến lớn, dẫn đến mức độ thiệt hại khác nhau đối với tài sản, con người và động vật.
Kỹ thuật phòng chống sạt lở đất
Cách dễ nhất để ngăn ngừa lở đất là tránh xây dựng ở những khu vực có khả năng dễ bị lở đất. Tuy nhiên đây không phải là lựa chọn tối ưu; những đánh giá duy nhất thường được sử dụng để chỉ ra các điều kiện tồn tại của một vụ lở đất. Trong những trường hợp như vậy, có thể thực hiện các biện pháp để giảm khả năng xảy ra lở đất, chẳng hạn như gia cố mái dốc hay ổn định mái dốc, lắp đặt kết cấu sử dụng đinh đất và kiểm tra hệ thống thoát nước bề mặt.
>> Xem thêm: Phương pháp ổn định mái dốc chống sạt lở đất xảy ra
1. Thoát nước bề mặt
Hệ thống thoát nước bề mặt có thể được lắp đặt để dẫn nước mặt ra khỏi sườn dốc, làm giảm khả năng xảy ra lở đất. Ở những khu vực có lượng mưa lớn, việc chống xói mòn thông qua hệ thống thoát nước bề mặt – cả ở chân mái và trên bề mặt – có thể rất hiệu quả, tác động tích cực đến việc duy trì góc dốc. Một phương án thay thế gần như ngược lại với điều này là việc loại bỏ vật liệu khỏi đỉnh dốc hoặc thêm chân dốc để làm giảm góc dốc và tải trọng, từ đó giảm nguy cơ lở đất và tăng độ an toàn.
2. Xây dựng sườn dốc an toàn
Đôi khi người ta mong muốn xây dựng các sườn đất hoặc bờ kè có bề mặt dốc, độ dốc lớn làm giảm diện tích đất và chi phí thấp hơn so với việc xây dựng tường chắn thẳng đứng. Độ dốc cao có thể được ổn định và ngăn ngừa lở đất bằng cách đưa vào gia cố đất dưới dạng lưới địa kỹ thuật cường độ cao.
Cuối cùng, cách duy nhất để tăng cường độ bền và độ ổn định mái dốc dễ bị trượt lở đất là thực hiện các công trình kỹ thuật lớn. Có sẵn một số lựa chọn gồm: neo đất, đinh đất.
>> Xem thêm: Giải pháp thi công neo đất
(Nguồn: https://www.tensar.co.uk/)